سوتان (اسماعیل محمد)

 

کی وه کو من خوشی ئه وی

کی وه کو من بوت ئه سوتی

روژ نیه بو بینینیکت ده رسی یه که مم نه فه وتی

نه ک به ته نها ده رسه کانم وا خویشم ئه فه و تیم گولی

تویش به مانه هیچ نازانی

که سیکیش نیه پیت بلی

 

حه فتا  په نجه ره ی  گه روک <6> (شیرکو  بیکه س)


من ئه گه ر ئه و ويلبوونانه م نه ديبايه
قه ت نه ئه بوم به م ريگايه
من ئه گه ر ئه و تاريکيانه م نه ناسيايه
قه ت نه ئه بوم به م چرايه
به لام ئه و ريگه و چرايه يش
له ئيسته دا
وا له چاواني تو دايه !.

 

 

حه فتا  په نجه ره ی  گه روک <5> (شیرکو  بیکه س)

 

ئه مشه و   هه موو  چراکان  هه لکراون  و
که چي ماله که يشم  هه ر تاريکه
بو  نه گه رايته وه ؟!.
ئه مشه و  هه مو  چراکانيش  کوِِژاونه ته وه و
که چي  ماله که يشم  هه ر  رووناکه.
ئه وه  توي  گه راويته وه ؟

 

ژیاننامه ماموستا هیمن

هیمن مانند همه دیگر شاعران آرزوها و امیدهای خود را در اشعارش بازگو می کند ، ولی آرزوها و آمالش بیشتر برای ملت و قومش می باشد تا برای خویشتن .او مانند شاعری آگاه ، قسمتی از بار سنگین منت و بدبختی که بر روی ملت و قومش نشسته است را با تمام احساسات و توانایی ها ی شاعرانه ی خوددر همه لحظات چه شادی و چه غم و بدبختی بیان می کند . بیان می کند آنچه که در تاریخ ملتش شاهد آن بوده و احساس کرده است .

اشعار هیمن از همان آغاز از قالبی که اشعار آن زمان به آن گرفتار بودند خارج بوده و حتی پیشاهنگی برای دیگر اشعار بوده است . با اینکه زبان شعر هیمن زبان احساسات عاشقانه و دلدارانه است ، اما از مبارزه و آزادی و راه چاره برای خاک و ملتش و بیان طبیعت کوردستان هم غافل نمی شود . به راستی که آن شاعر زبان پرور و بزرگ و موفق ، توانست آن راه را که ، آمیختن عشق و علم و مبارزه در زندگی ادبی خود بود ، با موفقیت به سر ببرد و این یکی از خصوصیات شعری هیمن است که آن را به اوج و رسایی می رساند .

این خصوصیت در بسیاری از اشعار هیمن روشن است . نمونه ایی کامل از این هنر ، در چند شعر به خصوص در "فرمێسکی ڕنوو" مشهود است :

شاعیرم، جوانیپه‌رستم، دڵته‌ڕم، شێـــــــــتم له‌ شۆق
کێوی بژوێن، دیمه‌نی جوان، ده‌شتی ڕه‌نگینم ده‌وێ

من به‌ فرمێسکی ڕنووی کوێستانی کورد په‌روه‌رده‌ بووم
کوڵمی سوور و چاوی شین و سینگی به‌فرینــم ده‌وێ

خۆشه‌ویستی من کچه‌ کوردێـــــــــــکه‌ پاک و نازه‌نین
باغه‌وانه‌ پیره‌م و باغی به‌ په‌رژیـــــــــــــــــــــنم ده‌وێ

نایه‌ڵن قه‌ت چێــــــــــــــــــــــژی ئازادی بچێژم من ده‌نا
خوێنی شیرینم ده‌وێ، کوا ته‌رمی خوێــــــــــنینم ده‌وێ

نایه‌ڵن ئاسووده‌ دانیــــــــــــــــــــــــــــشم له‌ لاپاڵی چیام
قاسپه‌قاسپی خاسه‌که‌و بێ، گرمــــــــــــه‌ی مینم ده‌وێ؟

هه‌ڵپه‌ڕین و پێکه‌نین ده‌بزێوێ هه‌ســـــــــــــــتی ناسکم
کوا دڵی پڕ ئێش و ئۆف و جه‌رگی به‌ بریـــــنم ده‌وێ؟

جێی گه‌رم، پارووی نه‌رم خۆشه‌، به‌ڵام بۆ مافی خۆم
سێبه‌ری ئه‌شکه‌وتی سارد و نوێنی به‌ردیــــــــنم ده‌وێ

به نظر من هیمن ، معلمی بود که به خوبی توانست در شعر " مه‌یدانی شه‌ڕانخێوی " کلمه کوردی را به اوج خود برساند و بیگمان در آینده شاعران و ماموستایان از این هنر درس خواهند گرفت . این کار هم برمی گرد به آن واقعیت که هیمن از بچگی در مناطق کردنشین ، به خصوص در دهات و روستاها در مجالس پیران و کدخداها و مساجد و حجره های درس آماده می شد و کلمات رسا و درست کردی را می فهمید .

شما را به خواندن شعرناڵه‌ی جودایی دعوت می کنم که معلوم می کند که کلمات کوردی به فراوانی در آن یافت می شود :

ڕیگه‌ ده‌بڕم، کوانێ هه‌نــــــــــــــــــگاوم شله‌
ڕاسته‌ بێ‌هێزم، ده‌کـــــــــــه‌م ئه‌مــــــما مله‌

هه‌ر ده‌پێوم کێو و شاخ و چـــــــۆڵ و ده‌شت
دێم به‌ره‌و کانی، به‌ره‌و بـــــاخی به‌هه‌شت

دێم به‌ره‌و زیخ و چه‌و و کانــــــــــیاوی خۆم
چۆن له‌وانه‌ وه‌رده‌گێڕم چـــــــــــــــــاوی خۆم

دێم به‌ره‌و ئه‌و داروبـــــــــــــــــه‌ردو به‌نده‌نه‌
دێم به‌ره‌و ئــــــــــه‌و باغ و مێرگ و چیمه‌نه‌

دێم به‌ره‌و زورک و تــــــــــه‌لان و که‌ندوله‌ند
دێم به‌ره‌و بژوێن و زه‌نـــــــــــــــوێر و زه‌مه‌ند

دێم به‌ره‌و پانـــــــــــــــاوک و هه‌وراز و نشێو
دێم به‌ره‌و ئه‌شـــــکه‌وت و زه‌ندۆڵ و په‌سێو

دێم به‌ره‌و به‌فر و چـــــــلووره‌ و به‌سته‌ڵه‌ک
دێم به‌ره‌و شــــیخاڵ و ڕێچکه‌ و ڕه‌شبه‌ڵه‌ک

دێم به‌ره‌و لــــێڕ و چڕ و به‌ســــــــتێن و چۆم
دێم به‌ره‌و هه‌ڵـــدێر و گێژ و به‌نـــــــد و گۆم

دێم به‌ره‌و هۆبه‌ و هـه‌واری باســــــــــــــــــه‌فا
دێم به‌ره‌و لادێ، به‌ره‌و کانــــــــــــــگه‌ی وه‌فا

زن در اشعار هیمن سرچشمه پاکی و الهام بخش اشعار می باشد و این خصوصیت به اشعارش روحی زیبا و پاک می بخشد :

به‌ڵام ئه‌ی فریشته‌ی جوانی
ڕنگبێ ئه‌م نوکته‌ نه‌زانی
په‌ریی شێعر وه‌ک کچی جوان
بۆ پیاوی پیر نایه‌ته‌ ژوان

زمانی که سخن به حقوق زنان می رسد ، او بدون آنکه ظاهر روشنبینانه به خود بگیرد ، به زمانی ساده و روان کوردی می گوید :

با هه‌زار (زێ) و (گاده‌ر) و (لاوێن)ی ڕوونیشمان هه‌بێ
تاکوو ژن ئازاد نه‌بێ، سه‌رچــــــــــــــاوه‌که‌ی ژین لیخنه

کۆیله‌تی باوی نه‌ماوه‌ کــــــــــــیژی کوردی خۆشه‌ویست!
ڕاپه‌ڕه‌، هه‌سته‌ له‌ خه‌و، ئاخـــــــــــــر چ‌وه‌ختی خه‌وتنه‌

 

شه وی پائیز (عه بدوللا په شیو)

خوشه ویستم که شه و دادی شه وی پائیز

کاتی خشپه ی گه لای وه ریو

په لی هه ستم ئه گری و ئه یبا بو کوتایی دوونیای ئه ودیو

من په خیلی به کوتایی گه لا ئه به م

چونکه که مرد هاوریی هه یه 

ده می زه ردی بنیته ده م 

 


حه فتا  په نجه ره ی  گه روک <25> (شیرکو  بیکه س)

ئه بی خوشه ویستیت چی بی ؟!
ته نها ئه وه نده ئه زانم
بو من
دو گلینه ی تره و
دو گویی تره و
دو باسکی تر
به لام هه رگیز له ناو من دا
دو دل نییه !

شیعره کانم (توفیق ئه مانی)


شیعره کانم  هه ل ده وه رین !
به زریوه زریو
چاو  هه ل دینن و
 هاواری  به رزی  تافگه ی  ژیان  ده که ن
خویشم
له دوره وه  له  هه وراز
ده بیستم
ده نگی  بلاوینی  زه ریا  و  گورانی  خوشه ویستی
له ئاکام دا
شیعره کانم  هه ل ده گرم !

ئاوات (توفیق ئه مانی)


شوین  پی کانت  له ئاسماندا
دیتنیان  تا  به یانی
ئاواتی  هه ره  به رزی  منه و
شه پولی  خوزگه کانم !
به لام
کوچی  ئه ستیره کان
هه ل هاتنت
له چاوم داو
له یادی  هه ره سه وزی  من
ده به نه وه

 

تینو (توفیق ئه مانی)


رومه تم  تیکه لی  گله !
سه رم  به  ناو  قوردا  کردوه
به هیوای  چوری  ئاو
ده ست  و  ده مم  تیکه لی  خوینه
ویستم
له و  ئاوه ی
له نیو  درکه کاندا  نادیاره  بخومه و ه
نه یشم زانی  درکه کان
هینده  خوینی  من
ده خونه وه !

 

حه فتا  په نجه ره ی  گه روک <3> (شیرکو  بیکه س)


شه ويکي  گه ش  و  زيوين  بوو
له ناکاوی
ملوانکه که ی  پچرايه وه !.
ئيتر  هه مو  له  ژير  ميزدا
بو  ده نکه کانی  ئه گراين.
من  ئه مويست  تنها  ئه و  ده نکه  بدوزمه وه
که  ئه مبينی  هه مو  جاری
له  درزي  نيوان  مه مانی
ئه ودا  ئه نوی !.

حه فتا  په نجه ره ی  گه روک <70> (شیرکو  بیکه س)

باران  هه مو
بارينيکي  هه ر  جوان  نيه و
هه مووشيان  ناويان  بارانه .
دارستان  هه مو
داريکي  هه ر  جوان  نيه و
هه موويشيان  ناويان  هه ر  داره .
مروفي  خوا
بالنده ي  خوا
ئاژه لي  خوايش
هه موو  وه کوو  يه ک  جوان  نين و
شيعره کاني  منيش  هه روا !

حه فتا  په نجه ره ی  گه روک <2> (شیرکو  بیکه س)


به فر  وتي :
ساده  وه کوو  من  بنووسه !
له توانه وه يشدا  هه ر  من  به و
قوول  روبچوو
له م  سه رزميني  شيعره دا
ده رياچه و  زه ريا  دروستکه !